Associatiematen
Associatiematen
Odds ratio toetsen
De odds ratio, afgekort als OR, is een associatiemaat voor variabelen van nominaal of ordinaal meetniveau met twee uitkomstcategorieën. De odds ratio wordt in de geneeskunde vaak toegepast als maat voor de associatie van een risicofactor met een ziektetoestand.
Voorbeeld. Hoe sterk is de samenhang tussen de bijwerking van een bepaalde therapie en het vóórkomen van een genetische factor? Bij 23 uit een behandelde groep van in totaal 60 patiënten werd de bijwerking waargenomen. De genetische factor A+ blijkt bij 24 van de 60 patiënten vóór te komen. De gecombineerde resultaten zijn in de kruistabel samengevat.
De genetische factor wordt in dit voorbeeld als risicofactor beschouwd voor het optreden van de bijwerking. De odds ratio wordt berekend uit:
OR = ad / bc
Hierin zijn a, b, c en d de aantallen in de kruistabel:
De waarden van de odds ratio liggen tussen 0 (maximale negatieve associatie) en +
(maximale positieve associatie), terwijl bij ontbreken van associatie de odds ratio gelijk is aan 1. De odds ratio is te interpreteren als een verhouding van kansen:
a/b is de verhouding tussen de kansen op wel en niet ziekte bij patiënten met de risicofactor. In de tabel is af te lezen, dat a/(a+b) de kans op ziekte is en b/(a+b) de kans op niet ziekte. c/d is dezelfde verhouding bij patiënten zonder de risicofactor. De verhoudingen a/b en c/d worden in het Engels odds genoemd. De Nederlandse vertaling wedverhouding kom je zelden tegen, maar met een uitdrukking als "10 tegen 1 dat Armstrong de Tour dit jaar weer wint" kennen we wel. De verhouding van de twee odds, de odds ratio, is intuïtief een goede maat voor de risicoverhouding op ziekte bij aanwezigheid of afwezigheid van de risicofactor.
Een odds ratio van 2 à 3 wordt in het algemeen als een matige associatie beschouwd, zie ook odds ratio toetsen. In het voorbeeld is de odds ratio OR = 13x26/(11x10) = 3.07.
Zie het scherm relatief risico en odds ratio voor een bespreking van hun verschillen in gebruik en interpretatie.