Associatiematen
Associatiematen
Case-control onderzoek
Relatief risico en odds ratio worden toegepast bij de analyse van 2 bij 2 kruistabellen. Welke van de twee methoden moet (mag) worden toepgepast wordt vooral bepaald door de onderzoeksopzet. Soms kunnen ze beide in dezelfde onderzoeksopzet gebruikt worden, soms is dat juist niet zo.
Het relatief risico is de verhouding van twee kansen, de odds ratio is de verhouding van twee odds. De waarde van de odds ratio benadert die van het relatief risico, als de kansen klein zijn, dus als a << b en c << d in:
Hierin zijn a, b, c en d de aantallen in de kruistabel in het scherm relatief risico toetsen.
Gebruik de odds ratio, als er sprake is van één steekproef van bivariate categorische uitkomsten en de associatie tussen de variabelen moet worden bepaald.
Voorbeeld. Hoe sterk is de samenhang tussen de bijwerking van een bepaalde therapie en het vóórkomen van een genetische factor? Bij 23 uit een behandelde groep van in totaal 60 patiënten werd de bijwerking waargenomen. De genetische factor A+ blijkt bij 24 van de 60 patiënten vóór te komen.
Er is hier één steekproef van 60 patiënten en twee variabelen (bijwerking en genetische factor) met ieder twee mogelijke uikomsten (aanwezig, afwezig). Toepassing van het relatief risico in dit soort gevallen is niet beslist fout, maar meestal niet zo logisch.
Gebruik het relatief risico, als in twee steekproeven de kansen op een bepaalde uitkomst moeten worden vergeleken.
Voorbeeld. In een placebo-gecontroleerd onderzoek worden 91 patiënten met een myocard infarct (hartaanval) door randomisatie verdeeld over twee groepen. De ene steekproef krijgt propanolol, de andere placebo toegediend. Er zijn twee mogelijke uitkomsten: de patiënt overleeft wel of niet een periode van 28 dagen.
Er zijn hier twee steekproeven (propanolol, placebo) en de kansen op overleven na 28 dagen worden vergeleken. Toepassing van de odds ratio is in dit geval niet onjuist, maar de odds ratio is wel moeilijker te interpreteren dan het relatief risico.
Gebruik de odds ratio ook bij een case-control onderzoek. Het relatief risico kan dan niet worden uitgerekend, omdat de kansen in de populaties die moeten worden vergeleken niet kunnen worden geschat. De odds ratio is bij case-control onderzoek meestal wel een goede benadering van het relatief risico.