Vergelijkend onderzoek
Bij gerandomiseerd vergelijkend onderzoek worden onderzoeksobjecten (bijvoorbeeld proefpersonen of proefdieren) willekeurig over twee of meer groepen verdeeld, waarna de groepen worden blootgesteld aan verschillende proefomstandigheden of behandelingen. Het willekeurig toewijzen van onderzoeksobjecten aan groepen wordt randomiseren genoemd. Het gevolg van randomiseren is, dat onbekende of niet gemeten storende factoren zoveel mogelijk gelijkelijk verdeeld worden over de groepen. Daardoor is hun gemiddelde effect op de uitkomst voor alle groepen gelijk.
Voorbeeld. Bij een vergelijkend onderzoek naar de werkzaamheid van twee geneesmiddelen (A en B) worden twee groepen proefpersonen gevormd. De eerste groep krijgt geneesmiddel A, de tweede groep krijgt B. De proefpersonen zijn random verdeeld over de beide geneesmiddelcondities. Als de groepen niet te klein zijn, zijn de gemiddelde effecten van de geneesmiddelen gecontroleerd voor de invloed van allerlei bekende en onbekende biologische en andere verschillen tussen de proefpersonen. Op deze manier kan het verschil in effect van de twee geneesmiddelen vrij zuiver worden bepaald.
Dit type onderzoek wordt in de patiëntgeoriënteerde wetenschappen clinical trial genoemd. Het is zeer geschikt om de effecten te bepalen van psychologische, medische of farmacologische behandelingen.