Uitbijters

Variabelen, waarden en uitkomsten

Een uitbijter is een onverwacht hoge of lage uitkomst. Wat we verwachten hangt af van het theoretische model dat we bij het waarnemen hanteren.

Soms zijn uitbijters gemakkelijk herkenbaar als simpele waarnemings- of registratiefouten. Meestal is het lastiger te bepalen of een extreme uitkomst een uitbijter is en wat voor consequenties dat heeft.

Als het waarnemingsmodel statistisch is, bijvoorbeeld een normale verdeling met bekend gemiddelde en bekende standaardafwijking, dan is het eenvoudig om van extreme uitkomsten de kans te berekenen. Als de uitkomst zeer onwaarschijnlijk is, zeg een op de duizend, dan kunnen drie conclusies worden overwogen:

• er is niets aan de hand, onwaarschijnlijk is niet hetzelfde als onmogelijk;

• het model beschrijft de waarnemingen niet correct en moet worden aangepast;

• de uitkomst zelf is fout en moet gecorrigeerd of verwijderd worden.

De beslissing wat te doen, hangt af van de feiten en het doel van het onderzoek.