Wetenschappelijk onderzoek
Validiteit en betrouwbaarheid
Variabelen, waarden en uitkomsten
Typen variabelen
Meetniveaus
Transformeren
Waarnemen is een van de peilers van empirisch wetenschappelijk onderzoek. In een wetenschappelijk context is waarnemen een activiteit, die resulteert in een uitkomst. Voorbeelden van waarnemingen zijn meten, tellen en enquêteren; de uitkomsten van die activiteiten zijn meetwaarden, aantallen en scores.
Door een waarneming wordt een eigenschap van een object gemeten of een kenmerk van een object vastgesteld. Aan alle waarnemen ligt een theoretisch concept ten grondslag: dat geldt voor het meten van de temperatuur evengoed als voor de meting van de intelligentie. Temperatuur en intelligentie zijn theoretische modellen uit de natuurkunde en de psychologie. Waarnemen is altijd modelgestuurd (Popper).
Waarnemingen moeten valide en betrouwbaar zijn. Valide waarnemingen geven (gemiddeld) juiste uitkomsten. Betrouwbaar zijn waarnemingen, die onder dezelfde omstandigheden herhaald, (nagenoeg) dezelfde uitkomst geven.