Nonrespons bij enquêtes

Selectie door nonrespons

Nonrespons door onbereikbaarheid

Nonrespons door weigering

Nonrespons bij internet-enquêtes

Nonrespons bij enquêtes wordt vooral veroorzaakt door onbereikbaarheid van de proefpersoon en door zijn of haar, al of niet gemotiveerde, weigering aan het onderzoek deel te nemen. Onvermogen door ziekte of bedlegerigheid of vanwege angst iemand te ontvangen wegens onveiligheid (ouderen en alleenstaande vrouwen) komt minder vaak voor.

Men dient deze oorzaken goed uit elkaar te houden. Ze zijn min of meer onafhankelijk, dat wil zeggen niet-bereikbare en weigerende proefpersonen zijn verschillende typen mensen. Het verschijnsel nonrespons is meerdimensionaal.

De nonrespons bij enquêtes neemt de laatste decennia steeds toe. Was een respons van tegen de 80% ooit normaal, in veel gevallen is dat nu minder dan 50%. De hoge kosten en het maatschappelijk belang van survey-onderzoek maken het urgent hier iets aan te doen. Daar komt bij dat Nederland in Europa een relatief zeer hoge nonrespons laat zien.

Het effect van nonrespons op de uitkomsten van een onderzoek moet overigens ook weer niet worden overdreven. Een vertekend resultaat treedt alleen op als er samenhang is tussen het onderwerp van het onderzoek en de nonrespons. Als de nonrespons geheel toevallig (completely at random) is, is er ook geen bias in de uitkomsten. Ten koste van alles streven naar een hoge respons kan onder bepaalde omstandigheden zelfs méér vertekening opleveren.

Wat te doen? We kunnen twee wegen bewandelen:

• proberen de respons te verhogen door maatregelen te nemen tijdens het verloop van het veldonderzoek zelf, en

• proberen de effecten van de nonrespons te schatten en ervoor te corrigeren door middel van weging van de resultaten.

Nonrespons wordt in het algemeen sterk beïnvloed door de methode van enquêteren: de respons neemt af in de volgorde mondeling (face tot face) > telefonisch > schriftelijk. Een apart probleem is de nonrespons bij internet-enquêtes, waarbij geen random steekproef wordt getrokken uit een welomschreven populatie, maar de respons spontaan is.

Er is vrij veel bekend over de redenen en oorzaken van nonrespons, waardoor het mogelijk is maatregelen ter verbetering van de respons te nemen of om achteraf een correctie voor de nonrespons door te voeren.